معرفی روستای قلعه یزدان

معرفی روستای قلعه یزدان

روستای قلعه یزدان در دهستان طاغنکوه شمالی  بخش طاغنکوه از توابع شهرستان فیروزه استان خراسن رضوی و در فاصله 20 کیلومتری غرب شهر همت آباد، مرکز بخش طاغنکوه، و 30 کیلومتری غرب شهر فیروزه ، مرکز شهرستان فیروزه، واقع شده است.

قلعه یزدان در 58 درجه و 18 دقیقه طول شرقی(فاصله از نصف النهار مبدأ) و 36 درجه و 17 دقیقه عرض شمالی (فاصله از خط استوا) و در ارتفاع 1435 متری از سطح دریای آزاد قرار گرفته است.

این روستا از شمال به روستاهای صمان و بنده ، از شرق به روستاهای ناوشک و علی آباد و از شمال غرب به روستای قره باغ  و از جنوب به کوه های طاغنکوه جنوبی محدود است. روستا موقعیت میان کوهی و دامنه ایی دارد.در اطراف روستا چند قله کم ارتفاع (زیر 2000 متر) وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از: کوه دهان گرگ، کوه هومی هومی ، کوه سوراخ سوراخی ها و کوه دختر هندی.

 در لابلای کوه های منطقه چند مزرعه و کلاته  با قنات های کم آب وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از: علی قنبر(القنبر) ، که بسیار با صفا و سرسبز است و درختان میوه بسیاری دارد، بابالنگر،بقلیژک ، بنزا ،زورگیری ، صدر آباد، دهنو ، دشت دونه ، سبدغیش ، کلاته شاعر ، فریسک ،کلاته ملا ، طاقانکوه ، چنگباز ، کلاته کربلایی علی اکبر ها و تونج.

 در کوه های منطقه پوشش گیاهی غالب از نوع گون است و گیاهان دارویی مانند آویشن ، اسپند به وفور یافت می شود .

از میانه روستا یک کال ( رود خانه فصلی ) از جنوب به شمال می گذرد . این کال از کوه های جنوب روستا سرچشمه گرفته و به داخل دشت طاغنکوه می رود و روستا را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم کرده است.البته محلات روستا درشرق کال بیشتر و پر جمعیت تر از محلات غربی است. روستا دارای چند محله است که عبارتند از :سر کوه ، ده نو ، در قلعه ، آن سر قلعه.

عکس ماهواره ایی روستای قلعه یزدان به تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۸۸ از سایت گوگل ارث- استخراج  از سایت : محمد تاجیک

نام قدیم روستا قلعه دزدان یا قلعه دژدان بوده ، که پس از انقلاب اسلامی و تغییر بسیار از اسامی نامانوس با فرهنگ اسلامی و ملی کشورمان ، نام این روستا به قلعه یزدان تغییر یافت. در سال های ابتدای قرن حاضر و در زمان شناسنامه دار کردن مردم ، برای اکثر اهالی این روستا فامیل قلعه دزدانی تعیین شده که البته به مرور و به ویژه در سال های اخیر اکثر کسانی که این فامیل را داشته اند ، تغییر فامیل داده اند. بزرگان روستا درباره نام گذاری آن به قلعه دژدان ، می گویند: دژ یا دیوار بزرگی دور روستا را در بر می گرفته است که به صورت مربع  و دارای دروازه بزرگی بوده است. این دژ باعث نامگذاری آن به قلعه دژدان شده و البته معلوم نیست به چه دلایلی به قلعه دزدان معروف شده است. اگر چه از آن قلعه قدیمی آثار چندانی باقی نمانده اما هنوز محلی در روستا به در قلعه مشهور است که به گفته اهالی محل همان دروازه قدیمی است. قبرستان قدیمی روستا که مربوط به زمان دژ بوده اکنون در بین اهالی به قبرستان کهنه مشهور است.

با توجه به وجود باغات دیم انگور در روستا و مزارع (کلاته های اطراف) هفت جایگاه  مخصوص تهیه شیره انگور که در اصطلاح محلی لودون(LEVEDON) گفته می شود ، وجود دارد ، البته این لویدانی ها اکنون مورد استفاده قرار نمی گیرد.

شغل اصلی اهالی کشاورزی و دامداری است. با توجه به محدودیت منابع آب در قلعه یزدان حدود نیمی از کشاورزان روستا در سال های اخیر برای کشاورزی به صورت اجاره کاری در فصل بهار و تابستان و پاییز به شهرستان های زنجان ، ابهر، تبریز و همدان رفته و با پایان یافتن فصل برداشت ، به روستا بر می گردند. البته در برخی سال ها با وقوع سرمای زودرس متحمل ضررو زیان زیاد شده و درآمد چندانی کسب نمی کنند، اما در هر صورت کشاورزی به صورت اجاره کاری در استان های غربی کشور بهتر و پردرآمدتر از فعالیت کشاورزی در روستا ست.روستا دارای حدود هزار هکتار زمین کشاورزی و چهار حلقه چاه آب می باشد که در اراضی پایین دست روستا و پایین تر از جاده همت آباد به سلطان آباد ( مرکز شهرستان خوشاب) می باشد.

روستا در سال 1375 بر اساس آمار رسمی سرشماری حدود 1300 نفر جمعیت داشته است. اما با وقوع مهاجرت از روستا در طی سال های گذشته این جمعیت در سال 1385به 1147 نفر کاهش یافته است.( یعنی 153 نفر معادل 12 درصد کاهش)

جمعیت سال 1385 شامل 290 خانوار بوده که 581 نفر آنان مرد و 566 نفرشان زن بوده اند. 783 نفر از جمعیت بالای 6 سال باسواد و 248 نفر بیسواد بود ه اند.

روستا با افزایش جمعیت به تدریج رشد و توسعه داشته و با توجه به نوع بنا ها ، سه ساختار در آن دیده می شود.قلعه قدیمی که به تدریج مردم از آن بیرون آمده و در اطراف آن خانه های خشت و گلی بنا کردند و در سال های اخیر خانه هایی بزرگ تر و با آجر ساخته شده است. اغلب خانه ها یک طبقه و تعدادی دو طبقه هستند.

در سال های جنگ تحمیلی تعداد زیادی از مردم به جبهه های شتافتند که دو تن از آنان به فیض عظمای شهادت نایل شدند. مدفن این دو شهید عزیز در قبرستان جدید روستا ست.

جاده5 کیلومتری قلعه یزدان تا جاده همت آباد به سلطان آباد در سال 1387 آسفالت شده و روستا دارای آب لوله کشی ، برق ، خانه بهداشت و تلفن در منازل است.روستا مدتی دارای یک دفتر تلفنی بود که با افتتاح مرکز مخابراتی و تجهیز منازل به تلفن ، دفتر مخابراتی به پست بانک  و دفتر آی سی تی روستایی تغییر کاربری داده و همچنان فعال است.پیش شماره تلفنی این روستا 0552465 است.

روستا دارای دو مسجد است . مسجد قدیمی و مسجد جدید. مسجد جدید که با همت و همیاری اهالی ساخته شده است ،یکی از بهترین مساجد از نظر استحکام ، بزرگی و تزیینات داخلی در سطح شهرستان فیروزه است. یک باب حسینیه در طبقه هم در قلعه یزدان وجود دارد که مراسمات مختلف در آن برگزار می شود. مراسم هایی مانند: پذیرایی ار میهمانان جشنهای عروسی ، مراسم ولیمه حجاج و زایران عتبات عالیات ، مراسم بزرگداشت اموات و ... .

روستا دارای یک حمام کهنه است و امید است که با توجه مسولین مشکل حمام روستا به زودی حل شود.اگر چه به نظر می رسد اهالی کم کم باید در منازل خود صاحب حمام شوند و حمام عمومی حذف شود.

در روستا یک امام زاده وجود دارد که به امامزاده حسن پرنده مشهور است. بنا بر قول اهالی این امامزاده گرامی از قاصدان امام رضا (ع) بوده و مقبره آن در 2 کیلومتری بالای روستا در ارتفاعات طاغنکوه جنوبی و در کنار یک قله کوه کم ارتفاع  واقع شده است.ساختمان حرم امامزاده که از ساختاری کهنه و قدیمی برخوردار است ، چنی پیش مورد طمع سودجویان و غارتگران میراث فرهنگی قرار گرفت و قسمت هایی از آن تخریب شد ، اما اکنون با لطف خدا و همیاری اهالی و خیرین بازسازی شده است.اکنون این مکان مورد توجه مردم قلعه یزدان  و روستا های اطراف است که  برای زیارت و تفریح و کوهنوردی سبک و خانوادگی به آنجا می روند. روز سیزده بدر ، روز جشن طبیعت ، بیشتر مردم روستا به دامن طبیعت سرسبز و کوهستانی امامزاده حسن پرنده می روند.

 تهیه کننده : ابوالفضل افتخاری پور دانش پژوه مرکز پیش دانشگاهی امام صادق (ع) شهر همت آباد – مرکز بخش طاغنکوه شهرستان فیروزه

زیر نظر دبیر جغرافیا آقای محمد تاجیک